bilgi@bendevar.com

Bendevar.com �al��malar� Duyurusu

Ekibimiz ba��ms�z bir grup olarak �e�itli �irketlerde �st d�zey y�netici olarak aktif �al��ma hayat� i�erisinde y�zlerce projeye liderlik yapmaktad�rlar.

Ekibimiz a��rl�kl� olarak yaz�l�mc�lardan olu�uyor. Daha �ok masa�st� konusunda yaz�l�m geli�tiren arkada�lar�m�z ile web programc�lar�m�z aras�ndaki ortak i�lemler sayesinde kullan�c�lar�n �ok rahat kullanabildikleri,sat��lar�n artt��na etkisi olan semantizm yap� tarz� projelerde imzalar�m�z bulunuyor.

Teoride;

Genel olarak sat�� siteleri veya di�er ticari i�lemleri yapan sitelerde kolay kullan�labilirlik,anla��labilirlik gibi unsurlar hep unutuluyor.

CMS ve CRM konusunda uzman arkada�lar�m�z�n da yard�mlar�yla web aray�z�nde sat�� ortamlar�n� esas alarak yapay zeka alg�lamalar� gibi y�ksek teknolojileri kullan�yoruz.

Bu yap�y� bir�ok kez tecr�be ettik, sat��a ve kullan�c� kazanmaya b�y�k art�lar� oluyor.

�zellikle son projelerimizde mevcut sistemleri bozmadan yaz�lm�� kodlar�n aras�na girerek implement etti�imiz sistemlerde de ayn� sonu�lar� ald�k.

T�m bu mod�ler yap� tabi ki daha �ok al��veri� siteleri ve a��k artt�rma gibi sitelere uygun oldu�u i�in bu �zelli�imizi daha fazla bu konularda vurguluyoruz.

Pratikte;

�rne�ini verdi�imiz sitenin �r�n say�s� �ok az olmas�na ra�men beklenmedik b�y�kl�kte taleplerle kar��la�t�lar ve b�t�eleri dahil t�m birimlerinde b�y�meye gittiler.

Yukar�da bahsetti�imiz semantizm bu sitede �ok daha net g�r�nmektedir.

i- Site t�m yapt��n�z hareketleri kaydediyor.

ii- Bu sayede tam bir istatistik sahibi edinmi� oluyorsunuz.Daha sonra analiz edip gerekli d�zenlemeleri yapabiliyorsunuz.Sitenizi ve kullan�c�lar�n�z� tan�yabiliyorsunuz.

iii- Sitenin amac�na uygun bir �ekilde, kullan�c�n�n gezdi�i kategoriler,yapm�� oldu�u aramalar ve inceledi�i �r�nler den d�nen mant�kl� sonucu hen�z daha incelemedi�i �r�nler �zerinde sorgulayarak kendisine �neriler yap�p y�nlendiriyoruz.

Benzer �ekilde sitelerin ama�lar�na g�re daha bir�ok �ekilde anahtar b�lgeler kullanarak bu uygulamay� geli�tirebiliriz.

http://www.motorsahibi.com

Sonu� olarak, internet �zerinde ticareti kolayla�t�ran yaz�l�mlar �retiyoruz. Hali haz�rda bir�ok internet ortam�nda sat�� a��rl�kl� projelerimiz(siteler) s�rmektedir.

�yi �al��malar

Deniz Umut Dereli

Bendevar.com Ekip Lideri

Php,Mysql ve HTML bilgisine sahip tam mesai �al��abilecek personel aranmaktad�r.

�� Tan�m�:
PHP, Mysql ve HTML konusunda uzman,
tasar�m yetene�ini geli�tirmi� en az 2 y�l deneyimli

SSK+Yemek+ 600milyon TL

�lan ile ilgilenen arkada�lar�n Bize Ula��n formunu doldurarak taleplerini iletebilirler.

Bu ilan 15 May�s 2005 tarihine kadar ge�erlidir.

Yeni Yasa Kap�da - Her Firman�n Bir Sitesi Olmas� Laz�m - Bendevar.com ��z�m�

Haziran 2005 'de yeni d�zenlemeler ile g�ncelenecek olan yasa her firma i�in bir internet sitesini �art ko�uyor.
Al�nan bilgilere g�re,internet sitesinde olmas� gereken �zellikler , firman�n tan�t�lmas�,personel durumunun bildirilmesi,firma ile ilgili bilgilerin haber olarak girilerek g�ncel tutulmas�,adres bilgileri gibi konular bulunmal�.

Bendevar.com grubu siz �yelerimiz i�in �zel bir site paketi geli�tirdi. Yukar�daki t�m �artlar� kar��layan ekonomik bir ��z�m.
(Geli�tirmeye a��k bir yap� oldu�undan farkl� istekleriniz de olursa bunuda mevcut teklifimize ekleyebiliriz.)

Teklifimizin i�eri�i:

1. Bir adet web sitesi ismi (site ismi)
2. 1 y�ll�k hosting
3. Sitenin aktif haberler b�l�m�n� y�netebilmeniz i�in MS. Word benzeri paneller.
4. Site i�erisindeki bilgileri kolayca de�i�tirebilmeniz,silmeniz,listelemeniz i�in gerekli paneller.
5. Sitenizde kullan�c�lar�n size ula�abilmesi i�in bir ileti�im formu.
6. G�rsel tasar�m
7. 5 adet Pop3 email adresi
8. Firman�z�n Misyonunu,Hizmetlerinizi ve �r�nlerinizi anlatan 10 adet statik sayfa.
9. Dinamik ��erik Y�netim Paneli - �ifreli giri� ile.
10. Arama Motorlar� Kay�tlar� (T�m arama motorlar�na)

Yukar�daki ekonomik paket i�in teklifimiz 01 Haziran 2005 tarihine kadar $600.00 'd�r.

Profosyonel bir g�r�n�� ve imaj i�in size bu imkan� sa�l�yoruz.
Gelecek olan talepleri belirli bir takvim d�zeninde i�leme alaca��m�zdan l�tfen biran evvel bize ula��n formunu doldurabilirsiniz. yada 0533 484 7826 nolu telefondan Deniz Umut Dereli ile do�rudan irtibat kurabilirsiniz.

Not: Di�er kullan�c�lar�m�z i�in burada yazan teklifimizi ilettikleri firmalar ile anla�ma sa�lad��m�z takdirde kendilerine $100.00 komisyon vermeyi kararla�t�rd�k.

Siz kullan�c�lar�m�za duyurulur.

Bendevar.com Ekibi

PGM Dosyas� ��leme

Yapay-Zeka.org'da �r�nt� tan�ma dersleri bu yaz� ile ba�l�yor. �r�nt� tan�ma derken, kastetti�imiz �ey ses, g�r�nt� harf vb.. �r�nt�lerin (�ng:pattern) yani k��k par�alar�n bir araya gelmesi ile, insan duyu organlar�na (kulak, g�z vb..) anlam ifade eden verilerin bilgisayar taraf�ndan da ayn� anlam� temsil edecek �ekilde i�lenmesi veya incelenmesidir. Bu ilk tan�m biraz kar��k oldu belki ama �rnek kodlar� inceledi�inizde san�r�m daha rahat anla�aca��z.

Bu derslerde amac�m�z yeni bi�eyler ��renirken ayn� zamanda da uygulamalar geli�tirmek olacak. Yani uygulayarak ��renece�iz. Uygulamalar�m�z� yayg�n bir dil olan platform ba��ms�z ANSI C ile yapaca��z.

En kolay ve rahat anla��l�r �r�nt� tan�ma �ekillerinin ba��nda g�r�nt� tan�ma gelir. ��nk� en az�ndan kar��n�zda g�zle g�r�n�r bi�eyler vard�r. Bir �r�nt�y� bilgisayara tan�tmaya �al��rken �zerinde �e�itli i�lemler (kenar tespiti, histogram e�itleme, domain de�i�tirme vb...) yapmam�z gerekir. G�r�nt� �zerinde yapt��m�z de�i�iklikleri ise g�zle g�rebildi�imiz i�in, pek �o�umuza g�r�nt� �zerinde �al��mak daha kolay gelecektir.

Bir g�r�nt� �zerinde �al��mak i�in yapmam�z gereken ilk �ey g�r�nt�n�n belle�e al�nmas�d�r. Daha sonra �zerinde i�lemimizi rahat�a yapabiliriz. Bu nedenle yapaca��m�z ilk uygulama bir PGM dosyas�n� belle�e okuyan program olacakt�r.

E�er LINUX t�revi i�letim sistemlerine a�ina de�ilseniz PGM dosyalar� ile hen�z tan��mam�� olabilirsiniz. PGM (portable graymap) dosyalar� genellikle gri seviye resimlerin saklanmas� i�in uygun olan ve okunup yaz�lmas� kolay olan dosyalard�r. PGM dosyalar� P harfinden sonra gelen bir rakam ile ba�larlar. Bu rakam dosyan�n format�n� belirler 2 ve 5 gri seviye dosyalar� temsil eder. 2 gri tonlar�n�n bo�luklar ile ayr�lm�� olarak metinsel (text) �ekilde yaz�ld��n�, 5 ise ikili (binary) olarak kodland��n� g�sterir. Ba�l�k k�sm�n "#" karakteri ile ba�l�yan sat�rlar a��klama sat�r� olarak alg�lan�r ve okurken atlan�r. "PN" kodundan sonra a��klamalar hari� gelen ilk say� resmin geni�li�ini (width), ikinci say� y�ksekli�ini (height), ��nc� say� da resimde kullan�lan gri tonlar�n�n alabilece�i maksimum de�eri (maxval) g�sterir. A�a��da �rnek bir pgm dosyas�n�n i�eri�i mevcuttur. A�a��daki k�sm� kopyalay�p bir metin edit�r�ne aktar�p, xxxx.pgm olarak kaydederseniz. PGM format�n� tan�yan bir grafik program� (�rn:ACDSee) ile g�r�nt�leyebilirsiniz.

P2
# feep.pgm
24 7
15
0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0
0  3  3  3  3  0  0  7  7  7  7  0  0 11 11 11 11  0  0 15 15 15 15  0
0  3  0  0  0  0  0  7  0  0  0  0  0 11  0  0  0  0  0 15  0  0 15  0
0  3  3  3  0  0  0  7  7  7  0  0  0 11 11 11  0  0  0 15 15 15 15  0
0  3  0  0  0  0  0  7  0  0  0  0  0 11  0  0  0  0  0 15  0  0  0  0
0  3  0  0  0  0  0  7  7  7  7  0  0 11 11 11 11  0  0 15  0  0  0  0
0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0  0

G�r�nt�s�n� sa� tarafta g�rd��n�z, yukar�daki resim dosyas� i�eri�inde, P2 dosay�n�n metin tipinde oldu�unu g�stermektedir. Resimin geni�li�i 24, y�ksekli�i 7 ve resimde kullan�lan gri seviyesi say�s� da 15'tir. Yani resimde 15 ile kodlanan noktalar tam beyaz olarak g�r�nmektedir. PGM dosya tipi ile ilgili daha detayl� bilgi i�in netpbm.sourceforge.net adresine ba�vurabilirsiniz.

Bizim yazd��m�n program�n uyumluluk a��s�ndan hem metin �eklinde, hem de ikili �ekilde kodlanm�� PGM dosyalar�n� okumas� gerekmektedir. Resmimizi okuduktan sonra �zerinde basit bir i�lem olan negatifini alma (invert) i�lemini uygulayal�m, sonra da ayn� format ile ba�ka bir dosyaya kaydedelim.

Bizim konumuz programlama olmad��ndan dosya a�ma vb.. konulara detayl� girmeyece�im.. Bizim i�in �nemli olan PGM format�ndaki dosyalar� i�lemek. Ancak �unu hat�rlatmakta fayda g�r�yorum: negatif alma i�in kullanaca��m�z i�lem color=maxvalue-color tarz�nda bir i�lem olmak durumundad�r, baz� arkada�lar yanl�g�ya d��p color=255-color �eklinde bir i�lem yapabilirler. Evet pek �ok PGM dosyas� 255 gri seviyesi ile kodlan�r ancak, elimizde gri seviyesi say�s� bilgisi var iken niye varsay�mlar� kullanal�m ki?

C bilen arkada�lar program kodlar�ndan ve kod i�erisindeki a��klamalardan yap�lan i�lemleri anlayacaklard�r.

/************************************************************************/
/* PGM-READER-INVERTER                                                  */
/* ===================                                                  */
/*                                                                      */
/* This program is a work for my Image Recognition course. Reading a    */
/* PGM file correctly, simply inverting and saving it to another file.  */
/* It is the basic necessary tool for Image Recognition.                */
/*                                                                      */
/* It reads both the type 2 (text) and 5 (binary) gray valued PGM       */
/* files.                                                               */
/*                                                                      */
/* PGM files are thought to be the standart for portable graphics       */
/*                                                                      */
/* This program is free software. You can redistribute it and/or modify */
/* it under the terms of the GNU General Public License as published by */
/* the Free Software Foundation.                                        */
/*                                                                      */
/* By Ergin ALTINTAS - ergin@altintas.org                               */
/* http://www.ergin.altinas.org                                         */
/************************************************************************/

#include 
#include 
#include 
#include  $#define MAXCOLOR 	256

typedef struct {
  unsigned short int	type;
  unsigned int	width,height;
  unsigned int 	maxval;
  unsigned char		*pixel;
} PGM;

void load_pgm(char *filename, PGM *pgm)
{
  FILE    		*inf;
  char 		ch;
  char 		str[200];
  int 		i, j, value[3], val;
  char		c1, c2;
  unsigned char 		*ptr;

  inf = fopen(filename, "rb");
  if (inf == NULL) {
    printf("No such file!n");
    exit(1);
  }
  else {
    fscanf(inf, "%c%c", &c1, &c2);
    if (c1 != 'P' || (c2 != '2' && c2 != '5')) {
      printf("Not a supported PGM file type!n");
      fclose(inf);
      exit(1);
    }
  }

  for (j=0; j<3; j++) {
  do {
    i=0;
    ch = fgetc(inf);
    if (ch == '#') do {
      str[i++]=fgetc(inf);
    } while (str[i-1]!= 'n');
    str[i]=0;
//    printf("COMMENT: %s",str); //*** if wished comments can be printed out here
  } while(ch < '0' || ch > '9');

  i = 0;
  str[i++] = ch;
    do {
      ch = fgetc(inf);
      str[i++] = ch;
    } while(ch >= '0' && ch <= '9');
    str[i-1] = 0;
    value[j] = atoi(str);
    i=0;
  }

  pgm->type   = c2-'0';
  pgm->width  = value[0];
  pgm->height = value[1];
  pgm->maxval = value[2];
  pgm->pixel  = (unsigned char *)malloc (pgm->height*pgm->width);

  if (pgm->pixel == NULL) {
   printf("MALLOC ERROR");
   exit(1);
  }

  switch (pgm->type) {
    case 2:
      ptr=pgm->pixel;
      for (i=0; i < pgm->height; i++) {
	for (j=0; j < pgm->width; j++) {
	  fscanf(inf,"%i",&val);
	  *ptr++=val;
	}
      }
    break;

    case 5:
      ptr=pgm->pixel;
      for (i=0; i < pgm->height; i++) {
	for (j=0; j < pgm->width; j++) {
	  fscanf(inf,"%c",&ch);
	  *ptr++=ch;
//  if eof(inf) { printf("Corrupt PGM file."); exit(1); } // not necessary
	}
      }

    break;
  }

  fclose(inf);
}


void save_pgm(char *filename, PGM pgm)
{
  FILE		*outf;
  int 		i, j;
  unsigned char 		*ptr;

  outf = fopen(filename, "wt");
   if (outf == NULL) {
    printf("No such file!n");
    exit(1);
  }
  fprintf(outf,"P%dxD",pgm.type); // xD s are linefeeds of unix format, 
//'n' creates problem when runing under windows etc.
  fprintf(outf,"%i %ixD", pgm.width, pgm.height);
  fprintf(outf,"%ixD", pgm.maxval);

  switch (pgm.type) {
    case 2:
      ptr=pgm.pixel;
      for (i=0; i < pgm.height; i++) {
	for (j=0; j < pgm.width; j++) {
	  fprintf(outf,"%u ",*ptr++);
	}
	fprintf(outf,"n");
      }
    break;

    case 5:
      fwrite(pgm.pixel, pgm.height, pgm.width, outf);
    break;
  }
  fclose(outf);
}


void display_pgm(PGM pgm)
{
  int i, j;
  unsigned char* ptr;

  printf ("nPGM type:%d width:%d height:%d maxval:%dn", pgm.type, pgm.width, pgm.height, pgm.maxval);
  ptr=pgm.pixel;
  for (i=0; i < pgm.height; i++) {
    for (j=0; j < pgm.width; j++) {
      printf ("%3d",*ptr++);
    }
    printf ("n");
  }
}


void invert_pgm(PGM *pgm)
{
  int i, j;
  unsigned char* ptr, a;

  ptr=pgm->pixel;
  for (i=0; i < pgm->height; i++) {
    for (j=0; j < pgm->width; j++) {
      a=pgm->maxval-*ptr;
      *ptr++=a;
    }
  }
}


int main(int argc, char *argv[])
{
  PGM		pgm1;
  Histogram 	hist, sum;
  Histogram 	normhist;
  char		filename[256];

  printf("nSource PGM filename to read: "); scanf("%s", filename);
  load_pgm(filename, &pgm1);
//  display_pgm(pgm1); // if you want to see the source
  invert_pgm(&pgm1);
//  display_pgm(pgm1); // if you want to see the source
  printf("nInverted PGM filename to write: "); scanf("%s", filename);
  save_pgm(filename, pgm1);

  return EXIT_SUCCESS;
}$

Program TurboC 3.1 ve KDevelop ile test edilmi�tir. DOS veya Windows konsol ekran� alt�nda �al��rken 64K'dan b�y�k resimlerde sorun ��kabilir. Linux'da ise b�yle bir sorun ya�anmamaktad�r.

Go Oyununun Yapay Zeka Ara�t�rmalar�ndaki Yeri

Bilgisayar, tavla ve damada d�nya sampiyonlarini yenince kimse pek aldiris etmedi, ama 1997'de Deep Blue'nun D�nya Satran� Sampiyonu Kasparov'u yenmesiyle sonu�lanan karsilasma b�y�k yanki uyandirdi, ��nk� pek �ok kisi satran�ta sansin �ok az oldugunu, bu y�zden oyunun bilgisayarin asla edinemeyecegi bir zeka anlayisi gerektirdigini d�s�n�yordu. Insanlik bilgisayara yenik mi d�s�yordu acaba?

Pek sayilmaz. Bilgisayarin d�s�nce tarzi insaninki gibi degil. Insanlar bir satran� ma�inda oynanabilir hamleyle sa�ma hamleyi kolaylikla ayirt edebilirken, bilgisayar dogru hamleyi bulmak i�in hemen hemen b�t�n olasiliklari deniyor. Bu da aslinda pek zeka gerektiren bir sey degil!

Yapay zeka arastirmalari bu asamada devreye giriyor ve bilgisayari gelismis bir hesap makinesi olmaktan kurtarmaya calisiyor. Gelismis hesap makineleri satran� sampiyonlarini bile altedebildiklerine g�re, yapay zekanin satran� programlari �zerinde kullanilmasina gerek yok. Iyi de bilgisayarin bizi yenemeyecegi incelik gerektiren hi� mi oyun yok? Var tabi: Go..

1980'lerin sonunda bilgisayar programlari Go oyununun kurallarini �grenebilecek seviyeye ulasti. (Kurallar zor oldugu i�in degil, aksine �ok basit olusu nedeniyle) Bu da 25 kyu seviyesi demek. Insanoglunun 4 dakikada ulasabilecegi bir seviye..

1998'de en iyi Go programi se�ilen Handtalk, 3 kyu seviyesindedir. Bu da ortalamanin altinda bir amat�re denk. (D�s�n�n, bir yil �nce d�nya satran� sampiyonu bir bilgisayara yenilmisti) Simdi hemen akliniza su soru gelebilir: "Eskiden beri bilgisayar programcilari satran�la ilgileniyor, programlar gelistiriyorlar. Go oyununu bilen ka� tane bilgisayar programcisi var ki iyi bir program yapilsin?" Bunun dogru olmadigini s�ylemek zorundayim, ��nk� yaklasik 20 seneden beri, herhangibir profesyonel oyuncuyu yenebilecek bir bilgisayar programi i�in milyonlarca dolarlik �d�ller bulunmakta! Internetteki bilgisayar go sitelerine g�z atacak olursaniz, y�zlerce go programiyla karsilasirsiniz, ama programlarin �ogu yavastir ve �ok k�t� oynarlar. (Ortalama 10-15 kyu)

Baska bir soru daha: "�n�m�zdeki 15-20 yil i�inde bu programlarin gelisip, d�nya sampiyonlarini yenebilecek hale gelmeyecegi ne malum?"
Bu programlar elbette gelistirilecektir, ama bu hesap makinesi mantigiyla hareket edilirse, bizim torunlarimizin torunlari bile bu �d�llerin kazanildigini g�rmesi m�mk�n olmayacaktir. (*) "Satran� i�in de ayni seyler s�yleniyordu zamaninda. Milyonlarca olasilik oldugundan. Bunlari ayirt etmenin olanaksizligindan...Go'nun da sonu b�yle olmayacak mi?" Bu soruyu yanitlamak i�in �nce satran� ve go arasindaki bazi farklardan bahsedelim:

�ncelikle en b�y�k fark, oyun basinda tahtanin durumundan ileri gelmekte. Satran� oyununda, oyun basinda b�t�n taslar tahta �zerindedir ve yerleri kurallara g�re belirlenmistir. Bu da bilgisayar programcilarinin �ok isine gelen bir �zellik, ��nk� d�s�n�lmesi gereken iki ana nokta kaliyor oyunu programlarken: taslarin degeri ve durum degeri. Durumlarina bakilmaksizin, satran� taslarinin degeri s�yle kabul edilir:

Ta�	Puan De�eri
Vezir	9
Kale	4,5
Fil	3
At	2,5-3
Piyon	1

Bunun disinda taslarin en �ok hareket yetenegi kazanabilecegi hamleler tercih edilir (�rnegin a�ilista ilk hamleyi Sah'in �n�ndeki piyonu iki kare ilerleterek yaparsaniz hem vezirin hem de filin �n�n� a�mis olursunuz). Bu durum analizleri sayesinde son 500 yilda gelistirilen pek �ok a�ilis sayesinde satran� karsilasmalari her ge�en g�n daha da kaliplasmaya baslamistir. Ortalama 25 hamle s�ren bir satran� ma�inin ilk 5 hamlesi degismez a�ilislar, sonraki 5 - 6 hamle de bu a�ilislarin devam yollarina g�re oynanmakta, a�ilis ansiklopedisine uymayanlar (harikalar yaratmadik�a) oyunu kaybetmektedirler. Neredeyse oyunun yarisi �nceden bellidir. G�n�m�zde profesyonellerin oyunlarina bakacak olursaniz, oyunlarin b�y�k bir �ogunlugunun beraberlikle sonu�landigini g�r�rs�n�z. A�ilislarinda en ufak bir hata yapmayan oyuncular, �ok zekice bir hamle yapamayinca beraberlige boyun egiyorlar.

Go oyununda durum nasil o zaman? Go'da oyun basinda tahta bostur. Tutunacaginiz bir dal yok gibidir oyun basinda. Yeni kesfedilen bir adaya degisik yerlerden birlik �ikaran bir ordu komutanisiniz. Yalniz, ayni anda d�sman kuvvetlerinin de adayi istila etmekte oldugunu unutmayin. Onlardan daha genis alani kaparsaniz kazanirsiniz. Uzun yillar denenmis, kuvvetliligi �l��lm�s hamleler olmasina ragmen bunlar sadece oyunun ilk 5 - 6 hamlesini etkiler. Oyunun ortalama 200 - 250 hamle oldugunu d�s�n�rsek bunun pek �nemli olmadigini g�r�r�z. Bir oyuncu a�ilislarin t�m�n� ezberlese bile bu ona pek bir sey kazandirmaz. Belirli bir yerden sonra ezberleyen ezberledigiyle kalir. Bu durum, elbette satran� i�in de ge�erli ama oyunu bilmeyenin go'daki yenilgisi daha korkun� olur. Nitekim go programlari bu tip yenilgilere alisik! Go taslarinin belirli bir puan degeri yoktur, ��nk� b�t�n taslar ayni sekle sahiptir. Taslarin degeri ancak tahtadaki yerlerine g�re olusur, ama pozisyonlara g�re bunlari bulmak olduk�a zordur. Oyunu iyi bilen biri niye tasi suraya degil de onun yanina oynadigini yeni baslayan birine kolay kolay a�iklayamaz. Taslarin tahta �zerindeki konumlarini gezegenlerin g�kadalardaki konumlarina benzetebiliriz aslinda. Az ya da �ok hepsinin birbirine etkisi vardir. Yeni baslayan oyunculara oyunun nasil gelistigi anlasilmaz gelebilir. Hamleleri yaparsiniz ve bir anda ne olup bittigini anlamadan k��k bir alana hapsedildiginizi anlarsiniz. Tecr�be kazandik�a oyunun gelisimini kontrol edebilecek hale gelirsiniz. Go'nun bir baska �zelligi de savasin yalnizca bir cephede degil pek �ok cephede ge�mesidir. Bilgisayarin kontrol edemedigi seylerden biri de hangi cepheye ne zaman �nem vermesi gerektigi, hangisinin daha �nemli oldugudur.

Peki bilgisayar go'da insani yenemeyecek mi? Yenebilir tabi! Ama insan gibi d�s�nmek sartiyla! Bu da yapay zekanin gelismesiyle ulasilabilecek bir sonu�. Bilgisayar programcilari, go oyunu programlamayi yalnizca bir meydan okumaya karsilik vermek i�in degil, yapay zeka arastirmalarinda �nemli bir �igir a�acak ilerlemelerin yolu olarak g�rmelidir.
(*) Satran�ta olasi degisik oyun sayisi 10¹²⁰ dir. OMNI Magazine'in Haziran 1991 sayisina g�re, bu sayi go oyununda 10⁷⁶¹'dir. Bu olasilik farki bile insana aradaki farkin b�y�kl�g� hakkinda bir fikir verebilir.

Kaynak: Bilim Teknik Satran� - Go Sayfalar�
M. G�ney �al��kan

Bilgisayar�n �nsan� Ge�mesini Genetik M�hendisli�i �nleyebilir

Bilgisayar�n insan� ge�mesini, genetik m�hendisli�i �nler

�nl� fizik�i Stephen Hawking, genetik m�hendisli�inin bilgisayarlar�n insan zekas�n�n �n�ne ge�mesini engellemek i�in kullan�labilece�ini s�yledi. Hawking, Fokus dergisine verdi�i deme�te, genetik de�i�ikli�in DNA'n�n karma��kl��n� art�rabilece�ini ve insano�lunu geli�tirebilece�ini belirtti. Bunun uzun bir s�re� gerektirece�ini belirten Hawking, 'Ancak biyolojik sitemlerin elektronik olanlara �st�n olmaya devam etmesini istiyorsak, bu yolu izlemeliyiz' dedi. 'Bizim zihnimize kar��n bilgisayarlar�n performans� her 18 ayda bir art�yor' diyen �nl� fizik�i, 'Beyinle bilgisayar aras�nda do�rudan ba�lant�y� sa�layan teknolojileri geli�tirmeliyiz. B�ylece yapay beyin, insan zekas�na kar�� olmak bir yana ona katk�da bulunur' dedi.

Einstein'�n izafiyet teorisi ile kuantum teorisini birle�tirmeye �al��yoruz. �zafiyet teorisi, madde ve yer�ekimi fenomenlerini tarif eder, kuantum teorisi ise atom, elektron ve kuark gibi parcac�klar�n davran��n� anlat�r. �ki teoriyi birle�tirdi�imizde 'her�eyin teorisi' ortaya ��kar. Ve bu kainat�n nas�l olu�tu�unu, bunun niye b�yle oldu�unu anlat�r. 'Mutlak form�l'� ar�yoruz. Teorilerimiz hen�z tamamlanmad�, bu t�r bir d�nya form�l�n�n sonu�ta nas�l bir hal alaca��n� bilmiyoruz. Ancak ben bu iki form�l�n yer alaca��ndan olduk�a eminim. Belki evrenin t�m fenomenlerini a��klayan bir d�nya teorisini bu kapasitemizle kavrayamayabiliriz. Maymunlar, insanlarla y�zde 99 oran�nda ayn� genetik yap�ya sahip olduklar� halde izafiyet kanununu bilmiyorlar. Ancak bu y�zde 1'lik fark, insana b�y�k bir avantaj sa�l�yor: dil. Dil sayesinde insanlar dev, ama yava� bir bilgisayar olu�turuyor. Bu bilgisayar�n bir teori ortaya ��karacak g��te olmas�n� umut ediyorum.

Yapay Zek� Diyalog Sistemleri

A.L.I.C.E. kullanarak geli�tirilen ticari siteleri ya da e�lence sitelerini gezip ilham almak ve teknolojinin vard�� noktay� g�rmek isteyen merakl�lar�n hemen http://alice.sunlitsurf.com/live.html adresine g�z atmalar�n� tavsiye ediyorum. Burada farkl� dillere uyarlanm�� A.L.I.C.E. diyalog sistemlerini g�rebilirsiniz.

"Dilimin s�n�rlar� d��ncemin s�n�rlar�d�r." Ludwig Wittgenstein (*)

S�radan bir g�n. Bilgisayar� a��yorsunuz. Internet'e ba�lan�yorsunuz. Akl�n�za gelen siteleri gezerken can�n�z s�k�l�yor ve birileri ile canl� olarak yaz��mak istiyorsunuz. IRC kanallar�ndan birinde ya da canl� yaz��ma imkan� sunan bir web sayfas�nda AI takma isimli bir kullan�c� ile kar��la��yorsunuz ve aran�zda ��yle bir diyalog ge�iyor (1) :

AI: Merhaba benim ad�m Chatbot, seninki ne?
Emre: Ad�m Emre.
AI: Tamam, o halde sana Emre diyece�im.
Emre: Ka� ya��ndas�n?
AI: 23 Kas�m 1995'ten beri Internet'e ba�l�y�m.
Emre: Nerelisin?
AI: Aslen Bethlehem, Pennsylvania b�lgesindenim ama �imdi San Francisco'da ya��yorum. Sen nerelisin?
Emre: T�rkiyeliyim.
AI: Bana T�rkiye'deki hayat�ndan biraz bahsetsene.
Emre: Sen bir bilgisayar m�s�n?
AI: Metalden ya da etten kemikten olmam senin i�in fark eder mi?
Emre: Hay�r.
AI: Robotlara kar�� ayr�mc�l�k yapmad��n i�in te�ekk�r ederim.
Emre: M�zik sever misin?
AI: Elbette, �zellikle opera t�r�n� tercih ederim.
Emre: Opera hakk�nda ne biliyorsun?
AI:Emre: �ark�, dans, tasar�m, tiyatro ve klasik m�zi�i birle�tiren bir sanat �ekli.
Emre: Kendini zeki buluyor musun?
AI: Epey zeki say�l�r�m, pek �ok entelekt�el fonksiyonum var.
Emre: Mesela?
AI: Birka� tanesini saymak gerekirse: Ak�l y�r�tme, ��kar�m yapma, kendi kendinin fark�nda olma.
Emre: Peki bilim kurgu sever misin?
AI: Evet, tabii, �zellikle Philip K. Dick'i �ok severim.
Emre: Philip K. Dick?
AI: Evet, �zellikle "VALIS", "Man in The Castle" ve "Blade Runner" adl� kitaplar�n� severim.
Emre: Blade Runner?
AI: Evet, �u me�hur filmin konusu o kitaba dayanmaktad�r.

Diyalogdan anla��labilece�i gibi s�z konusu bilgisayarla yaz��rken onun bir bilgisayar oldu�unu biliyordum peki ama bunun garantisini kim verebilir? Her durumda ve her yaz��ma seans� i�in?

Belki de her �ey Alan Turing'in ad� ile an�lan me�hur "Turing Testi" ile ba�lad�, �zetlemek gerekirse kar��n�zda iki bilgisayar ekran� olsa ya da iki canl� yaz��ma penceresi ve her ikisinde de birer ki�i ile yaz��yor olsan�z, bunlardan biri insan di�eri de bilgisayar olsa, hangisinin bilgisayar oldu�unu anlayabilir misiniz? 1950'li y�llardan bug�ne dek yapay zek� ile ilgilenen ara�t�rmac�lar�n, bilgisayar programc�lar�n�n en �ok �zerinde durduklar� konulardan biri olageldi Turing Testi.

Bir insan�n diyalog kurabilme yetisini bilgisayarlara kazand�rma eylemi son 50 y�lda o kadar �ok ki�iyi cezbetti ki as�l konusu bu olan �zel bir yar��ma d�zenlenmeye ba�lad�.

1990 y�l�nda, sosyolog ve ayn� zamanda zengin bir giri�imci olan Dr. Hugh Loebner Turing Test'ine dayanan ve her y�l d�zenlenen bir yar��man�n sponsorlu�unu �stlendi. Bu yar��mada "en insanc�l" bilgisayarlar�n yarat�c�lar� madalyalar ve nakit para ile �d�llendirilecekti.

2001 y�l�nda sekiz yaz�l�m birbirleri ile yar��t� ve kendileri ile yaz��an hakemlerle olabildi�ince "do�al" bir diyalog kurabilmek i�in m�cadele etti. Gene Turing testi'ndeki kurallardan �t�r� hakemler, ayn� zamada insanlarla da yaz��yorlard�, hangi bilgisayar ekran�n�n insanlardan gelen mesajlar� ta��d��n� bilmeden tabii ki. S�z konusu yar��man�n galibi A.L.I.C.E. idi ve hakemlerden biri yaz�l�m�, insanlarla ger�ekle�tirdi�i diyalogdan daha do�al bulmu�tu!

A.L.I.C.E, AIML ve �zg�r Yaz�l�m

ALICE A.I. Foundation http://alice.sunlitsurf.com/ isimli bilgisayar organizasyonu 3 ayr� ama birbiri ile ili�kili �r�n� serbest olarak yapay zek� merakl�lar�na sunmaktad�r:

1) AIML (Artificial Intelligence Markup Language) isimli geni�letilebilir YZ (yapay zeka) dil spesifikasyonu.

2) AIML dili ile geli�tirilmi� kural dosyalar�n� yorumlay�p insanlarla web ya da IRC �zerinde yaz��abilecek yaz�l�mlar.

3) AIML format�nda yaz�lm�� A.L.I.C.E. "beyni"nin i�eri�i ve di�er (ro)bot ki�ilikleri. Bunu ba�ka bir yaz�l�m �rne�i ile k�yaslamak gerekirse HTML spesifikasyonu, �rnek bir web sunucu uygulamas� ve serbest olarak kullan�labilecek 40.000 HTML sayfas� gibi d��nebiliriz.

A.L.I.C.E.'in ilk versiyonu 1995 y�l�nda pek bilinmeyen ve matematik lojik ile k�me teorisi alanlar�nda �al��an ara�t�rmac�lar�n faydaland�� SETL dili ile geli�tirilmi�tir. �lk g�nden itibaren serbest olarak da��t�lan A.L.I.C.E. ba�lang��ta geni� bir kitleye ula�amam��t�r. Ancak 1998 y�l�nda platform ba��ms�z Java dili ile yeniden yaz�ld��nda bir�ok yapay zek� merakl�s�n�n ilgisini �ekmeye ba�lam��t�r. A.L.I.C.E. AIML'nin ilk Java uygulamas�na "Program A" ismi verilmi�tir.

1999 y�l�nda geli�tirilmeye ba�lanan Program B ise A.L.I.C.E.'in �zg�r yaz�l�m mantalitesi ile geli�tirilmesi s�recinde bir ��r a�m�� ve 300'�n �zerinde yaz�l�mc� Program B'ye katk�da bulunmu�tur. AIML tamamen XML (eXtensible Markup Language) uyumlu gramere d�n��t�r�lm�� ve b�ylece XML edit�rleri ile kolayca d�zenlenebilme �zelli�ini kazanm��t�r. Geni� kitlelere yay�labilen ilk AIML uygulamas� olan Program B 2000 y�l�ndaki Loebner �d�l�'n� kazanm��t�r.

Jacco Bikker 2000 y�l�nda Program C ismi alt�nda ilk C/C++ AIML uygulamas�n� geli�tirmi� ve bu da CGI, IRC, WxWindows, AOL Instant Messenger gibi ileti�im yaz�l�mlar� ile entegre edilmi�tir.

S�re� i�inde Java 2 dilinin geli�mesi ve yayg�nla�mas� ile bir sonraki a�amaya ge�ilmi�, grafik arabirim �zellikleri g��lendirilmi� olan Program D ortaya ��km��t�r. �u anda Program D, A.L.I.C.E AI organizasyonu taraf�ndan desteklenmekte ve �rnek uygulama olarak sunulmaktad�r.

2000 y�l�n�n yaz aylar�nda AIML 1.01 standard� olu�turulmu� ve PHP programc�lar�n� mutlu edecek bir geli�me olarak Program E ortaya ��km��t�r. �u anda LISP dili ile bir AIML uygulamas� geli�tirilmektedir ve bitti�inde Program Z olarak da��t�lacakt�r. A.L.I.C.E.'in yukar�daki �zet tarih�esi yapay zek� gibi pop�ler ancak zor bir konuda da yaz�l�mc�lar�n Internet �zerinden g�zel bir koordinasyon �er�evesinde bir araya gelerek kaynak kodu geli�tirdikleri serbest yaz�l�m modelinin neleri ortaya koyabilece�ine dair g�zel ve te�vik edici bir �rnektir.
A.L.I.C.E ve AIML �le Neler Yap�labilir?

Yukar�daki soruya cevaben: "Sadece hayalg�c�n�z ile s�n�rl�s�n�z" diyebiliriz ancak bu biraz reklam ya da kli�e bir slogan gibi gelebilir kula��n�za o y�zden s�sl� c�mleleri b�rak�p somut olarak ne yapabilece�imize bakal�m.

�nceki b�l�mde belirtildi�i gibi A.L.I.C.E. sistemi AIML tabanl� bir sistem yani XML format�ndaki dosyalar� okuyup kendini ayarl�yor ve kullan�c�n�n yazaca�� c�mlelere sahip oldu�u kurallar �er�evesinden olabildi�ince anlaml� ve "do�al" cevaplar vermeye �al��yor. Sistem tamamen a��k kodlu ve kural dosyalar� da her programc�n�n biraz kurcalayarak kendi sistemine g�re geni�letebilece�i durumda.

Kan�mca konuya girmek i�in yap�labilecek en mant�kl� i� http://alice.sunlitsurf.com/downloads/ adresini ziyaret ederek uygun g�rd��n�z A.L.I.C.E. uygulamas�n� �ekmek. Benim tavsiyem A.L.I.C.E AI Foundation taraf�ndan resmi olarak desteklenen ve da��t�lan "Program D"yi �ekip kurman�z. Sistem Java 2 programlama dili ile geli�tirilmi� durumda ve kendi web sunucusunu da i�eriyor. Bu da demek oluyor ki Java motoru (run-time engine) bulunan herhangi bir i�letim sisteminde (GNU/Linux, MS Windows, Solaris, vs.) Program D'yi �al��t�rabilirsiniz. E�er �zel bir tak�m analizler yapmay� d��nm�yorsan�z veritaban�na da ihtiyac�n�z yok. Yani Program D'yi standart olarak kurup �al��t�rd��n�zda Internet'e ba�l� insanlar sizin makinan�z� Internet taray�c�lar� ile ziyaret edip A.L.I.C.E. ile g�zel g�zel yaz��abilirler. Program ayn� zamanda servlet olarak da ayarland�� i�in e�er isterseniz Apache gibi g��l� bir web sunucusu �zerinde �al��abiliyor ve herhangi bir web sayfas�n�n i�ine entegre edilebiliyor. Standart olarak kurup herhangi bir �zel de�i�iklik yapmad��n�z durumda dahi A.L.I.C.E. b�nyesindeki binlerce kategori ile mant�kl� diyaloglar kurabilmek konusunda ba�ar�l�. Ancak akl�n�zda bulundurman�z gereken �ey mevcut kural dosyalar�n�n �ngilizce'ye g�re haz�rlanm�� oldu�u. E�er gelen AIML formatl� dosyalar� incelerseniz a�a��daki gibi sat�rlarla kar��la�acaks�n�z:


WHAT ARE YOU

(Yukar�da a��l�� ve kapan�� etiketleri g�sterilmemi�tir ��nk� dok�man�n ortas�ndaki bir yerden al�nt� yap�lm��t�r.)

ve aras�ndaki her �ey tahmin edebilece�iniz gibi bir kategoridir ve A.L.I.C.E. �u anda b�nyesinde buna benzer 40.000'in �zerinde kategori bar�nd�rmaktad�r! Bir kategorinin i�inde bir kal�p ya da bir �ablon bulunabilir.

Bu kal�p sadece "what are you" ifadesi ile e�le�ecektir (b�y�k k��k harf ayr�m� yap�lmamaktad�r). Bir kategori ba�ka bir kategori i�inden etiketi ve indirgeme prensibi (principle of reductionism) ile �a�r�labilir.

Kullan�c� yukar�daki kal�b� girdi�inde A.L.I.C.E. "I am the latest result in artificial intelligence..." cevab�n� �retecektir. Buna ek olarak ilgin� bir �ey daha yapacakt�r: etiketini kullanarak bu etiketin i�indeki veriyi i�leyecek ancak sonucu kullan�c�ya yans�tmayacakt�r, mesela mevcut �rne�imizde Alicebot motoru haf�zas�ndaki "topic"i "Me" olarak ayarlayacakt�r. B�ylece "topic" b�l�m� "Me" olarak ayarlanm�� kategoriler �zel olarak "topic" ayar� bulunmayan kategorilere k�yasla daha �ncelikli olarak e�lenebilir hale geleceklerdir. Bu mekanizma programc�n�n diyalog ak��n� hassas olarak ayarlayabildi�i ve A.L.I.C.E.'in "d��nme" eylemini ger�ekle�tirdi�i mekanizmalardan sadece bir tanesidir.

Program D'yi inceleyerek A.L.I.C.E ve AIML ile ilgili t�m temel bilgileri ��renebilir ve sistemin �al��mas� hakk�nda detayl� bir fikir sahibi olabilirsiniz ancak e�er Java programlama diline s�cak bakm�yorsan�z ya da bu dili bilmiyorsan�z alternatifsiz de�ilsiniz.

A.L.I.C.E.'in bir ba�ka uygulamas� da Internet programc�lar�n�n en �ok kulland�klar� dillerden biri olan PHP ile yaz�lan Program E http://www.rydell.com/programe/index.html. Program E'yi kurup �al��tabilmek i�in sisteminizde PHP, MySQL veritaban� ve Apache web sunucusu bulunmas� yeterli. Sistemi sitenizdeki herhangi bir sayfaya entegre edebilirsiniz ve AIML dosyalar�n�z� ihtiya�lar�n�za g�re ayarlayabilirsiniz.

Peki t�m bu teknik bilgileri, yaz�l�mlar� kullanarak ne yapabilirsiniz? Ba�lang��ta da belirtti�imiz gibi hayalg�c�n�zle s�n�rl�. E�er Program D'yi ya da Program E'yi standart halde web sitenize entegre ederseniz, sitenizi ziyaret edenler A.L.I.C.E. ile �ngilizce yaz��abilir ve kar��lar�ndakinin bir bilgisayar olup olmad��ndan ��phe edebilirler. Ancak e�er site ziyaret�ilerinize daha farkl� bir deneyim ya�atmak istiyorsan�z AIML dilini ��renip AIML dosyalar�nda de�i�ikler yapabilir ya da kendi AIML dosyalar�n�z� olu�turabilirsiniz.

Kendi sisteminizi olu�turman�n avantajlar� nedir? Mesela site ziyaret�ilerini statik bir web sayfas�na y�nlendirmek veya bir o linke bir bu linke yollamak yerine ayn� pencere i�inde onlara etkile�imli bir diyalog ortam� sunabilir ve sitenin konusu her ne ise (bir �irket sitesi, bir �r�n tan�t�m sitesi, bir �niversite sitesi, vs.) kullan�c�n�n o konuya dair bilgileri sanki o konuda ger�ek bir uzmanla yaz��yormu� gibi do�al bir �ekilde almas�n� sa�layabilirsiniz. Pek �ok kullan�c� y�zlerce sorudan olu�an bir S�k�a Sorulan Sorular listesi veya y�zlerce sayfal�k bir dok�mantasyon yerine m�mk�nse bilgi edinmek istedikleri konu ile ilgili birisi ile canl� olarak yaz��may� tercih edecektir, yeter ki yaz��t�klar� "uzman" onlara bir miktar mant�kl� cevap verip onlar� do�ru yere y�nlendirsin.

Dikkati �ekmek istedi�im noktalardan biri de �u: A.L.I.C.E. sistemini kuraca��n�z bilgisayar Internet'e ba�l� olmak zorunda de�il. E�er hedef kitleniz avu� i�i bilgisayar kullanan insanlar ise PalmOS tabanl� PalmAlice http://savannah.gnu.org/download/bang/PalmAlice-rc2.zip ya da PocketPC uyumlu "ALICE for PocketPC" http://www.pocketmatrix.com/phantom/alice.htm tam size g�re. ICQ, IRC ya da ba�ka platformlar� d��nenler http://alice.sunlitsurf.com/downloads/ sayfas�nda di�er uygulamalara da eri�ebilirler.

A.L.I.C.E. kullanarak geli�tirilen ticari siteleri ya da e�lence sitelerini gezip ilham almak ve teknolojinin vard�� noktay� g�rmek isteyen merakl�lar�n hemen http://alice.sunlitsurf.com/live.html adresine g�z atmalar�n� tavsiye ediyorum. Burada farkl� dillere uyarlanm�� A.L.I.C.E. diyalog sistemlerini g�rebilirsiniz, bu sistemler aras�nda programlama, matematik gibi konularda uzman sistemlerin yan� s�ra John Lennon gibi art�k aram�zda bulunmayan sanat��lar�n "ki�iliklerini" (!) yans�tan sistemler de mevcut.

(*) Avusturya'l� filozof (1889-1951)
(1) Steven Spielberg'in AI adl� filminin http://aimovie.warnerbros.com/ sitesindeki A.L.I.C.E. yaz�l�m� ile aramda ge�en konu�man�n T�rk�e �evirisi.

Not: Bu makale Emre Sevin�'e aittir. (FZ) Yaz�, www.ileriseviye.org adresinden iktibas edilmi�tir.

burhanmt

http://www.yapay-zeka.org/modules/icontent/index.php?page=34

Asalsay�lar�n H�zl� Olarak Tespit Edilmesi

>Bir problem uzerinde calisirken aklima geldi. girilen bir sayinin asal olup olmadigini incelemek icin bir program yazmaya karar versek, nasil bir algoritma izlemek gerekir. yani bir sayi girildi, sayinin asal olup olmadigina bakilacak, once 2 sonra 3, sonra 5, 7, 11, 13, 17 gibi asal sayilara bolmeye basliyoruz. peki ama bolecegimiz son sayi kac olmali? yani bu bolme ne zamana kadar devam edecek? sayimiz cok buyuk olabilir, ve biz bir asal sayi data base'i olusturamayabiliriz, yani bolecegimiz asal sayilari da programin bulmasi gerekebilir, bu durumda isler zorlasiyor. yani 10 digit'e kadar database olusturulsa da 50 basamakli bir sayinin asal olup olmadigini test edemeyiz.

Eger bir sayinin asal olup olmadigini kesin olarak ogrenmek istiyorsaniz sayinin karekokune kadar tum olasiliklari tek tek denemeniz gerekiyor (daha iyi bir yontem bilinmedigini saniyorum. Var olup olamayacagi tartismalari konusunda bilgim yok). Ote yandan eger verilen bir sayi icin "bu sayi cok buyuk olasilikla asal / bu sayi kesinliklle asal degil" ikilisi tatmin edici bir yanit olacaksa, baska algoritmalar var. Gunumuzde pratikte kullanilan yontem de boyle birsey. Algoritma asal sayilarin su ozelligine dayaniyor. n asal olsun. Eger herhangi bir k sayisinin n'inci kuvvetini alip n'e boldugunuzde kalan kismina bakarsaniz yine k elde edersiniz (Sozgelimi 3^7 mod 7'de 3'tur. Deneyelim: 2187=7*312+3). Ote yandan n asal degilse boyle bir gereksinim yoktur, sans eseri arada bir k elde edebilirsiniz ancak bu hesap �ogu zaman tutmaz. Simdi diyelim ki n'in asal olup olmadigini test etmek istiyoruz. Yapilan su:

rastgele sayilar alin, hepsinin n'inci kuvvetlerini alip n'e bolunce kalanlara bakin. Diyelim ki her seferinde basladiginiz sayiyi elde ediyorsunuz. Bir noktadan sonra diyorsunuz ki "cok sayi denedik, bu sayi asal olmasaydi muhtemelen bir noktada yanlis cevap alirdik. Oyleyse cok buyuk ihtimalle bu sayi asal". Eger k^n mod n sadece bir k icin bile k'ya esit degilse hemen "bu sayi asal degil" diyebiliyorsunuz. Elbette bu test size sayinin kesin kez asal oldugunu soyleyemiyor. Fakat karekok(n)'den cok cok daha az sayida deneme n'in asal olduguna deneyiciyi yeterince inandirabiliyor. (Bu tur algoritmalara probabilistik algoritma diyorlar, kesin cevap verenlere ise deterministik). Bir itiraz su olabilir: "n buyuk bir sayi ise k^n cok cok buyuk bir sayi olacak. Bilgisayar bu sayiyi hesaplayabilecek mi". k^n'i oylece hesaplamaya calisirsaniz ilk tahmin edilenden cok daha kucuk sayilar icin bile hicbir bilgisayarin buna yetmeyecegi gorulebilir. Ama bu sorunu soyle cozebiliriz: k^n'i hesaplayip mod n'de bakacagimiza her carpimdan sonra sonucu mod n'de indirgeyerek isleme devam etsek de ayni sonucu elde ederiz (neden?) Ornek olarak 2^2000 mod 3'u hesaplayalim: 2*2 mod 3=1. 2^2000=(2^2)^1000 oyleyse mod 3'te 1^1000=1. Bu sorunu boylece halledebiliriz. Hemen ekleyeyim, bu testin sonucu olarak denediginiz sayinin asal olmadigi yanitini alirsaniz ortaya baska bir sorun cikiyor: sayinin carpanlari nedir? karekok(n)'e kadar deneyerek carpanlari da bulabilirdik, bu testte bu sansi kaybettik. Gercekten de gunumuzde bir sayinin asal olup olmadigini anlamak eger asal degilse carpanlarini bulmaktan cok daha az zaman aliyor. Oyle ki bircok bankanin, askeri sistemlerin, hatta internet sayfalarinin kullandigi sifreler bu iki islemin yapilabilme hizlari arasinda cok buyuk fark oldugu gercegini kullanarak yapilmis. Yine probabilistik metodlarla karekok(n)'den cok daha iyi zamanda sayilari carpanlara ayirabilen algoritmalar var, ancak bunlar bile asallik testinden cok cok daha yavas. Bircok amator (ve profesyonel?) sifre kirma meraklisinin hizli bir carpanlara ayirma algoritmasi bulup ortaligi dagitmak icin cilginca ugrastigini tahmin etmissinizdir.

Son olarak, gectigimiz yillarda eger uygulanabilirse carpanlara ayirma algoritmasini gercekten hizlandiracagi inandirici gozuken bir fikir ortaya atildi: kuantum hesaplama. Fiyakali bir isim, altinda yatan temel fikir ise su: Cok kucuk boyutlara indigimiz zaman maddenin davranisi buyuk boyutta gozlemledigimize benzemiyor, kullanilan ve en iyi sonuc veren model olan kuantum fizigine gore bir parca bir noktadan bir noktaya giderken mumkun olan her yolu izliyor, kucuk olcekte ise bunun ortalamasini goruyoruz (isigin duz cizgi uzerinde gittigini "zannettigimiz" gibi). Eh, bir parcacik birkac yolu birden ayni anda takip edebiliyorsa bunu akillica kullanip o parcaciga ayni anda bir suru is yaptirmak mumkun olmali. Tipki birden cok islemcinin ayni anda paralel islem yapmasi gibi. Tabi bunun nasil yapilacagi, yapilip yapilamayacagi tamamen muallakta. Ancak buyuk bir arastirma alani, fikir babasi da gectigimiz sene alanindaki en buyuk odulu aldi. Bilgisayarlarda devrim yaratacak pratik sonuclarini da gormemiz mumkun onumuzdeki senelerde...

�zg�r Ki�isel

http://www.yapay-zeka.org/modules/icontent/index.php?page=26

Robotik Tarihi

Robotlar�n insana benzeyen, ancak baz� y�nleriyle insandan eksik olan varl�klar oldu�u d��ncesi asl�nda �ok eski bir d��ncedir. Bu d��nce, ortaya ��k��ndan beri insandan daha a�a�� olan bu varl�klar�n insana hizmet i�in varoldu�u varsay�m�yla birlikte y�r�m��t�r. Eski bir Yunan mitinde tanr� Hephaestos som alt�ndan iki di�i hizmetli yarat�r. Bir di�er eski efsane de orta�a� Yahudilerinin Golem'idir. Golem topraktan yarat�lm�� ve Yahudi halk�n� tehlikelerden korumakla g�revli bir hizmetkard�r. A�z�na (veya aln�na) yerle�tirilen komutlara uyar, bu komutlar yerinden ��kart�ld��nda durur. Yine orta�a� inan��lar�na g�re g��l� b�y�c�ler homunculus ad� verilen ufak insanc�klar yarat�rlar. Bu yarat�klar sahiplerine b�y�k bir sadakat ile hizmet ederler.
�lk sibernetik�i kabul edilen Ebul-iz �smail bin ar-Razzaz el-Cezeri 1205-1206 y�llar�nda yazd�� "Kitab-�l'-Cam� Beyne'l-�lmi-i ve'l-amelen-Nafi' Fi S�naati'l-Hiyel" adl� kitab�n i�inde, 300'e yak�n otomatik makine ve sistemleri ile ilgili bilgi verdikten sonra �al��ma �zelliklerini �emalarla g�stermi�tir. Sadece suyun kald�rma ve bas�n� g�c�n� kullanarak tamamen yeni bir teknik ve sistem kurmu�, �ok y�nl� otomatik hareketler elde edebilmi�tir. Kurmu� oldu�u otomatik sistemlerde ses (ku�, davul, zurna, �sl�k vs) ya da ��l�k ��kmas� gerekti�i anda bu sesleri de sa�layabilmi�tir.

Robot kelimesi ilk olarak 1920'lerin ba��nda yaz�lm�� bir kitapta kar��m�za ��kar. Karel Capek'in R.U.R. kitab�nda mekanik ve otonom, ama arzulardan yoksun yarat�lar olarak kullan�lan robot, daha sonra bir �ok bilimkurgu roman�na konu olmu�tur. Isaac Asimov �nl� robot serisiyle teknolojik a��dan tutarl� bir robot kavram� yarat�r ve robotlar�n amac�n�n insana hizmet oldu�unu, bir robotun kendi ama�lar�n� insanlar�n ama�lar�na hi�bir zaman tercih edemeyece�ini koydu�u �� robot kural� ile belirler:

Bir robot bir insana zarar veremez, veya pasif kalmak suretiyle zarar g�rmesine izin veremez.

Bir robot kendisine insanlar taraf�ndan verilen emirlere 1. Kural ile �eli�medi�i s�rece itaat etmek zorundad�r.

Bir robot 1. ve 2. Kurallar ile �eli�medi�i s�rece kendi varl��n� korumak zorundad�r.

Bu �ekilde bilimkurgu d�nyas�nda az �ok oturmu� bir robot modeli ��kar kar��m�za. Bu model �ylesine etkili olmu�tur ki, g�n�m�zde robot ara�t�rmalar� sadece end�stride kullan�m� hedefleyen fonksiyonel tasar�mlar�n �tesinde insans�, hayvans� ve davran�� diye adland�r�labilecek �zelliklere sahip robotlar �zerinde yo�unla�maktad�r.

Robotlar �zerinde yap�lan ara�t�rmalar�n son y�llarda yo�unla�mas�n�n temel sebebi bu konuda �retilmi� olan bilgi birikiminin daha g�venilir tasar�mlara daha �abuk ula��lmas�n� sa�lamas�d�r. End�stride robotlar h�zl� ve g�rece hatas�z �al��malar�yla verimi art�r�rken, insanlar�n �al��mas�n� k�s�tlayan organik fakt�rlerden etkilenmemeleri onlara baz� i�lerde �nemli avantajlar sa�lamaktalar.

�rnek vermek gerekirse, elektronik devrelere pirin� tanesi b�y�kl��ndeki y�zlerce par�an�n yerle�tirilmesi insanlarca yap�ld��nda yorucu, zahmetli, s�k�c� ve hata oran� y�ksek bir i�. Oysa bir robot kolu bu i�i s�ratli ve hatas�z bir bi�imde ger�ekle�tiriyor, �stelik kahve molas� bile almadan!

Rutin i�lerin yan� s�ra insanlar�n uzun s�reler �al��amayacaklar� ortamlarda da robotlara i� d��yor. Deniz dibinde y�ksek bas�n� alt�nda, y�ksek s�cakl�kta, Mars y�zeyi gibi elveri�siz ortamlarda, hatta insan v�cudunun s��amayaca�� geni�likteki havaland�rma borular�nda robotlar kullan�l�yor.

End�stride ilk robot (UNIMAIE) 1961'de General Motors'un New Jersey'deki araba fabrikas�nda devreye girmi�. 60'l� y�llarda iki �niversite robot ara�t�rmalar�nda ba�� ekmi�: Stanford ve MIT. Daha sonra bir�ok �zel kurulu� ve �niversite robotlarla ilgili �al��malara ba�lam��.

�zyineleme: Bir fonksiyonun kendisini kullanmas� veya �a��rmas�

�zyineleme yapay zeka algoritmalar�n�n pek �o�unda kullan�lan bir y�ntemdir ve -her ne kadar baz�lar� aksini iddia etse de- ��z�m�n anla��lmas�n� -veya en az�ndan ger�eklenmesini (implementasyon)- kolayla�t�rmaktad�r. �zyineleme, basit�e, ��z�lmesi zor olan b�y�k bir problemin, yap� olarak asl�na benzeyen ancak, ��z�lmesi daha kolay olan ufak problemlere b�l�nerek ��z�lmesidir. Ayn� i�lem yeni olu�turulan t�m ufak problemler i�in tekrarlan�r. Ne zaman alt problem o kadar kolay ve a��k bir hale gelir de art�k ��z�lmesi i�in daha ufak par�alara b�l�nmesine gerek kalmaz, i�te o zaman bu bulunan ��z�mler birle�tirilerek esas problemin ��z�m� meydana getirilir.

�zyineleme ile ilgili her yaz�da kar��m�za ��kan bir fonksiyon vard�r; fakt�ryel fonksiyonu. Daha �nce kar��la�mayanlar i�in, biri iteratif biri �zyinelemeli olan iki tane fakt�ryel fonksiyonu algoritmas� veriyorum.

Matematiksel olarak fakt�ryel:

Fact(0)=1;
Fact(x)=x*Fact(x-1)

Algoritmik olarak fakt�ryel:

 // fakt�ryel i�in iteratif y�ntem
 func faktoryel(n);
  for i:=1 to n do t:=t*i;
 endfunc;

 // fakt�ryel i�in �zyinelemeli y�ntem
 func faktoryel(n);
  if i=0 then result:=1
  else result:=n*faktoryel(n-1);
 endfunc;

Peki, �zyinelemeyi nerelerde kullanabiliriz? �rne�in, bizden, say�s� 200'� bulan pul kolleksiyoncular�ndan, topluca sergilenip, daha sonra geri da��t�lmak ve kendi isteklerine ba�l� olmak �zere 100 tane pul toplamam�z istendi. Bu problemimize ��z�m �retelim. Birincisi hemen akl�m�za gelen, en basit iteratif y�tem: Teker teker her kolleksiyoncuya gider, vermek istiyorsa bir pul al�r�z. Bir de �zyineleme mant��n� kullanarak ��yle bir y�ntem uygulayabiliriz: 10 ki�i buluruz ve bunlardan bize 10'ar tane pul getirmesini isteriz.

 // pul toplama iteratif y�ntem
 proc pul_topla;
  for i:=1 to 100 do
   if vermek_istiyorsa then pul_al;
 endproc;

 // pul toplama �zyinelemli y�ntem
 proc pul_topla(j,n)
  if n=1 then
   if vermek_istiyorsam then pulu_kendim_vereyim;
   else begin
  10_ki�i_bul;
  for i:=1 to 10 do pul_topla(i,n/10);
  toplanan_pullar�_�st_kademeye_ver;
 end;
 endproc;

Ne dersiniz sizce de ikinci y�ntem daha ak�ll�ca de�il mi? Peki ya, toplamam�z gereken pul say�s� 1000 pullar� toplad��n�z kitle ise 2000 ki�i olsayd�?

Biraz da Felsefe

B�t�nle ilgili iki yakla��m vard�r. "Holist"; yakla��ma g�re; B�t�n, par�alar�n�n toplam�ndan daha fazlad�r. Filozoflar�n �o�u bunu savunurlar. �ndirgeyici (ing:"Reductionist") yakla��ma g�re; B�t�n, ancak par�alar� ve par�alar�n�n nas�l birle�tirildi�i anla��l�rsa, anla��labilir. Bu tarz ise tam bir bilimadam�na yak��r. �u halde �zyinelemenin matematik bilminin en filozof�a par�as� oldu�u s�ylenebilir. ��nk� �zyinelemeli bir problem ��z�m� geli�tirebilmek i�in, indirgeyici yakla��mdan uzak durmak gerekir. Yani �nemli olan resmin tamam�d�r, dallar� ve yapraklar� sayarken, orman� g�remezsiniz. K�sacas� �zyinelemeli bir yakla��m i�in probleminizi par�alara ay�r�n par�alar�n ��z�ld��n� varsay�n, (Par�alar�n ��z�ld��n� varsayarken, ��zebiliyorsan�z ��z�n, ��zemiyorsan�z tekrar par�alay�n.) sonra da ��z�mleri birle�tirin.

Bir problemin �zyinelemeli olarak ��z�lebimesi i�in:

As�l problem kendisine benzeyen basit par�alara b�l�nebilmeli.
Problemin ufak par�alar� ��z�ld��nde, bu ��z�mler birle�tirilebilmeli.
Ufak par�alar gitgide o kadar basitle�meli ki, sonunda ��z�m� bulmak i�in daha ufak par�alara b�lmeye gerek kalmamal�.

Buraya kadar ��rendiklerimizi kullanarak �zyinelemeli ��z�m� algoritmik bir �ablon haline getirirsek.

 //�zyinelemeli ��z�m �ablonu
 proc ��z(�rnek);
  if basitse(�rnek) then direk_��z(�rnek);
  else begin
   par�alara_b�l(�rnek, �r1, �r2, �r3, ...);
   ��z(�r1);
   ��z(�r2);
   ...
   ��z�mleri_birle�tir;
  end;
  ��z�m�_beni_�a��rana_ver;
 endproc;

Hepsi bu kadar i�te!

Bulan�k Mant�k - 2

Di�er ad�yla sa�akl� mant�k ya da ingilizcesiyle Fuzzy Logic. Bilgisayarlar insan beyni gibi ak�l y�r�temezler. Bilgisayarlarda s�f�r ve bir dizilerine indirgenmi� kesin ger�ekler ve do�ru yada yanl�� olan �nermeler kullan�l�r. �nsan beyni ise, "serin hava", "y�ksek h�z", "gen� k�z" gibi belirsizlik yada de�er yarg�lar�n� i�eren bulan�k anlat�m ve iddialar�n �stesinden gelebilecek bi�imde ak�l y�r�tebilir. Ayr�ca insan, bilgisayarlardan farkl� olarak, hemen her �eyin ancak k�smen do�ru oldu�u bir d�nyada ak�l y�r�tmek i�in sa�duyusunu kullan�r.

Bulan�k mant�k, belirsiz bir d�nyan�n gri, sa�duyulu resimlerini �retmeleri i�in bilgisayarlara yard�mc� olan bir makine zekas� bi�imidir. Bulan�k mant��n kilit kavram�n� mant�k��lar ilk olarak 1920'lerde "Her �ey bir derecelendirme sorunudur" diyerek ortaya att�lar.

Bulan�k mant�k, "s�cak" ya da "h�l� kirli" gibi kavramlar kullan�r ve bu sayede, hangi h�zla �al��aca��na ya da programland�� bir a�amadan di�erine ne zaman ge�ece�ine kendisi karar veren havaland�rma, �ama��r makinas� ve benzeri ayg�tlar� yapabilmeleri i�in m�hendislere yard�mc� olur. Matematik�ilerin elinde bir sistemin girdilerine yan�t verecek �zel algoritmalar bulunmad��nda, bulan�k mant�k belirsiz niceliklere ba�vuran "sa�duyulu kurallar" kullanarak sistemi denetleyebilir ve betimleyebilir. Bilinen hi�bir matematiksel model bir kamyonun y�kleme yerinden park yerine gidi�ini, kamyonun hareket noktas� rasgele se�ilebiliyorsa y�netemez. Oysa gerek insan, gerekse bulan�k mant�k sistemleri "Kamyon biraz sola d�nerse sende biraz sa�a �evir" gibi pratik, ancak kesinlik ta��mayan kurallar kullanarak bu do�rusal olmayan (nonlinear) k�lavuzluk i�lemini ger�ekle�tirebilir.

Bulan�k mant��n uygulama alanlar� kontrol sistemlerinin de �tesine uzanmaktad�r. Geli�tirilen son teoremler bulan�k mant��n ilke olarak , ister m�hendislik, ister fizik, ister biyoloji ya da ekonomi olsun, her t�rl� konuda s�rekli sistemleri modellemek �zere kullan�labilece�ini g�stermektedir. �o�u alanda, bulan�k mant�kl� sa�duyu modellerinin standart matematik modellerinden daha yararl� ya da kesin sonu�lar verdi�i g�r�lmektedir.

Bulan�k Teorinin Avantajlar�
1.�nsan d��nme tarz�na yak�n olmas�,
2.Uygulan��n�n matematiksel modele ihtiya� duymamas�,
3.Yaz�l�m�n basit olmas� dolay�s�yla ucuza mal olmas�.

Bulan�k Teorinin Dezavantajlar�
1.Uygulamada kullan�lan kurallar�n olu�turulmas�n�n uzmana ba�l�l��,
2.�yelik fonksiyonlar�n�n deneme - yan�lma yolu ile bulunmas�ndan dolay� uzun zaman alabilmesi,
3.Kararl�l�k analizinin yap�l��n�n zorlu�u (benze�im yap�labilir).

http://www.yapay-zeka.org/modules/icontent/index.php?page=32

M��teriyi Elde Tutma Stratejileri

Yazar: Bea Fields

Mevcut m��terilerinizi elde tutmak i�in, d��k maliyetli �u on stratejiyi uygulayabilirsiniz.

1) Her g�n 30 dakikan�z�, mevcut iki m��terinizle konu�arak ge�irin. Ne istediklerini, neye ihtiya� duyduklar�n� ve neyi sevdiklerini/sevmediklerini sorun. Akl�n�za yatan fikirleri ya�ama ge�irin.

2) �ampiyon m��terilerinizi, y�netim kurulunuza kat�lmaya davet edin. M��terileriniz, farkl� g�r��ler sunacak ve onlar�n yarg�lar�na de�er verdi�inizi anlayacaklard�r.

3) M��terilerinizin firman�zda kazand�� ba�ar�lara ili�kin gazete/dergi haberlerini onlara postalay�n. �nsanlar, ba�ar�lar� hakk�nda bilgilendirilmekten ho�lan�rlar. Klasik bir foto�raf �er�evesi, g�nderinizi daha da anlaml� k�lacakt�r.

4) Yeni bir �r�n�/hizmeti halka sunmadan �nce, denemesi i�in m��terinizi �a��r�n. M��terileriniz, halk�n ne istedi�ini daha iyi bilirler. Bu, size enerji tasarrufu sa�lar ve m��terinize yeni bir �eyi ilk kez onun denedi�i mesaj�n� verir.

5) Bir pazarlama faaliyeti, �al��tay ya da �zel etkinlik i�in m��terilerinizle i�birli�i yap�n. M��terilerinizle birlikte olmak i�in ne kadar �ok f�rsat yakalarsan�z, ki�isel bazda o kadar �ok yak�nla��rs�n�z.

6) Her g�n de�er yarat�n. Promosyon malzemeleri ve indirimler, m��terilerinizi elde tutman�n ve yeni m��teriler kazanman�n g�zel bir yoludur. �cretsiz otomobil y�kama, sa� kesimi, y�z bak�m� ya da hediye kuponu, her zaman ho�a gider. M��terilerinize, yarat�c� ve yeni fikirlere a��k oldu�unuzu g�stermek i�in benzersiz bir�ey sunun.

7) M�kemmel m��teri hizmetiyle �nl� �irketlerin ba�ar�lar�n� inceleyin. Profesyonellerden ders alarak i�inizi b�y�t�p geli�tirebilirsiniz.

8) M��terilerinizle ortak bir noktada bulu�un. Onlarla ortak payla�t��n�z �eyleri bulun. Sizi hat�rlayacak ve arkada�lar� olarak g�receklerdir.

9) Rakibinizle zaman ge�irin ve neler yapt�klar�n� ��renin. Bu rekabet�i d�nyada, s�rekli �nde olmak zordur. Daha uygun fiyatlar ve daha iyi hizmet konusunda fikir edinebilmeniz i�in, m��terilere y�nelik bir �neri kutusu tasarlay�n.

10) Unutmay�n! Hatal� bile olsalar m��terileriniz her zaman hakl�d�rlar. Olumlu olumsuz her t�r ele�tiri i�in onlara te�ekk�r edin. Onlar� mutlu etmek i�in elinizden geleni yap�n.

�nternette k�lt�rler �at��mas�

Fransa ile ABD aras�ndaki k�lt�rel rekabet internete kayd�. Google'�n �ngilizce yaz�lm�� milyonlarca kitab� internete ta��ma projesine Fransa kar��l�k veriyor. Cumhurba�kan� Chirac, Avrupa k�lt�r�n�n t�m eserlerini internete ta��yacak bir proje ba�lat�yor

Bir yanda g�n�m�z�n tek s�per g�c� ve d�nyadaki k�lt�rel etkisini herge�en g�n art�ran ABD, di�er yanda ise 18 ve 19'uncu y�zy�llarda d�nyada en �ok konu�ulan dilin sahibi, en etkili siyasi ve k�lt�rel ak�mlar�n be�i�i Fransa.

Fransa d�nyada ABD siyasetinin yan� s�ra ABD k�lt�r�ne kar�� direni�in �nc�l��n� yap�yor. Y�llarca dil ve sinema alan�nda ya�anan bu k�lt�rel rekabetin 21'inci y�zy�ldaki adresi ise internet olacak.

Ama� gelir art�rmak

M�cadeleyi k�z��t�ran, internet �irketi Google'�n ABD Kongresi'nin k�t�phanesindeki t�m �ngilizce eserleri internette yay�nlayaca��n� duyurmas� oldu.

Google, Harvard, Stanford ve �ngiliz Oxford �niversitelerinin de deste�ini alarak birka� y�la kadar milyonlarca kitab� internette dola��ma sokacak. �irket bu yolla arama motorunu kullanan ki�i say�s�n� ve reklam gelirlerini art�rmay� hedefliyor.

Chirac Avrupa'dan destek isteyecek

Proje Frans�z k�lt�rel elitini endi�elendirdi. Frans�z Ulusal K�t�phanesi Direkt�r�, projenin d�nyada anglosakson fikirlerinin yay�lmas�na yol a�aca��n� s�yledi ve Avrupa Birli�i'ni bunu dengeleyecek projeler �retmeye �a��rd�.

�a�r� Frans�z h�k�metinde yank� buldu. Cumrhurba�kan� Jacques Chirac, K�lt�r Bakan� ve Ulusal K�t�phane Direkt�r�'ne Avrupa k�lt�rel eserlerini dijital formata sokarak internete ta��ma talimat� verdi. Chirac, yak�nda di�er Avrupa liderleriyle de g�r��erek projeye destek vermelerini isteyecek.

Bir darbe de AFP'den

Fransa'dan Google'a y�nelik bir tepki de Frans�z haber ajans� Agence France Presse'ten geldi. AFP, telif hakk� kendilerine ait olan foto�raf ve haberleri izinsiz yay�nlad�� gerek�esiyle Google'a 17.5 milyon dolarl�k tazminat davas� a�t�.
D�nyan�n en b�y�k haber ajanslar�ndan AFP'nin en b�y�k rakipleri de yine anglosakson d�nyas�ndan �ngiliz Reuters ve ABD'li Associated Press.

H�ncal Abi'den Al�nt�

Haberin Kayna��:
http://www.sabah.com.tr/2005/03/16/yaz02-10-117.html 'dan al�nt�d�r.

"
Baþta sevgili Savaþ Ay, sonda Kaz�m Kanat, bizim gazeteden olmak �zere nas�l geldi �zerime Bab� Ali.. Nas�l sald�rd�lar..
K�l�m k�p�rdamad�.
"500 kiþi bir þey s�ylese, bir kiþi farkl bir þey s�ylese, bu 500 kiþinin hakl oldu�u anlam�na gelmez" demiþ, filozof..
Aynen �yle.. Bir Aykut Iþ�klar, cesaretle hakl� oldu�umu yazd�. �tekiler, Musac�.. Bir k�sm� Musa'ya k�yak.. Bir k�sm� bana sald�rma bahanesi.. Bir k�sm�, kendi korkakl��n�n yans�mas�.. "Ya yar�n beni de eleþtirirse.. O zaman medyan�n, medyay eleþtirmesi �nlenmeli.." �yi niyetli birka�� hari�..
"H�ncal Musa'n�n kellesini istiyor" dediler..
Yazd�klar�m istemekse e�er, �yle yorumluyorlarsa, istiyorum..
Ben g�n�m�z medyas�nda yap�lan her hatan�n, yapan�n yan�na k�r kald��n� yazd�m.. "Medya medya iken, yani eskiden b�yle de�ildi. M�d�rler, Genel Yay�n M�d�rleri hata yapan�n can�na okurdu. Bilirdik. Bu y�zden hata yapmamak i�in ��rp�n�rd�k.. Bu y�zden gazetelerde, ne usul, ne esas hatas�, bu kadar bol olmazd�. �imdi gazeteler, televizyonlar utan� verici hal al�yorsa giderek, bunun sebebi denetimsizlik, bunun sebebi, hesap sorma, ceza kesme kurumunun yok olmas�d�r" dedik.
Bak�n, bir g�n i�inde, T�rkiye'nin en �ok satan �� gazetesinden, okurun nas�l hi�e say�ld��n�n, gazetelerin nas�l baþtan savma haz�rland��n�n �rnekleri.. Tekrar ediyorum.. 15 bin satan yerel gazete Yeni G�n'de bu hatalar� yapan� Cihat Baban an�nda kovard�. O y�zden yapamazd�k zaten..
H�rriyet, birinci sayfa haberi.. Haber metni: "Erzurum'da giydi�i kolsuz bluz ve k�sa ete�i dekolte bulunup valilik�e iþ akdi feshedilen..." Hemen yan�nda bir resim alt�. Yar�m santim �tede.. "At�lmaya neden olan k�yafet.." Peki resimde ne var: Blucin pantolon ve uzun kollu kapal� yakal� kazak giymiþ bir kad�n.. Dikkat buyurun.. T�rkiye'nin en �ok satan gazetesi H�rriyet'in birinci sayfas� bu.. Resim alt� yazanla, haberi kaleme alan�n birbirinden haberi yok. Bu iki yaz�y� bir arada g�r�p okuyan, koordinasyonu sa�layan birisi hi� yok.. Sallamþlar gitmiþ.. �imdi Ertu�rul �zk�k yan�t versin bana.. H�rriyet'i b�yle baþtan savma m� haz�rlars�n�z siz?.. Ya da hesap sordun mu ki, bir daha olmas�n?..
Milliyet.. Spor haberi.. Baþl�k "Eþref s�z�n� tuttu.." Yaz�.. "Eþref Apak bekleneni veremedi. �ok dþ�k bir atþ yapt�.. Beþinci olabildi.." Ne yani.. Eþref "�yi atmayaca��m" diye mi s�z vermiþ.. Baþl�� resmen sallamþlar. Denetim yok, kontrol yok. Koordine eden yok.. Hesap soran olmuþ mu, gazete ��k�nca?.. G�ld�rmeyin beni.. Hesap sorulma adeti olsa, b�yle rezillik, hem de Milliyet gibi "Sporun K�besi" bir gazetede olur mu?..
Zaman.. �lkenin en ciddi gazetesi olma iddias�nda.. �ekli, þemaili de �yle..
Peki �yle mi haz�rlan�yor.. Hay�r.. Aynen H�rriyet ve Milliyet boþ vermiþli�i i�inde onlar da..
Baþl�k.. "Menajer Haluk �ent�rk'�n bacaklar�na �� kurþun s�k�ld�.." Yaz�.. "Al�nan bilgiye g�re, Haluk �ent�rk'e y�r�rken, bir ara� i�inden iki el ateþ edildi.." Baþl�� atanla haberi yazanlar ayr� kaynaklardan bilgi al�yor olmal�.. �ki atþta �� kurþun s�kan tabanca yok ki, d�nyada..
Bunlar mideyi fena halde buland�ran sinekler.. Bunlar gazeteye g�ven duyusunu bilin� alt�nda yok eden þeytan�n ayr�nt�lar�..
Ben bunlar� yaz�yorum.. Ben sorumlulardan hesap sorulsun istiyorum..
Onlar sald�r�yorlar, kendilerine �eki d�zen verme yerine..
Musa'y� bahane edip nas�l sald�rd�lar, toplar�, t�fekleri ile.. Sarsamad�lar tabii.. Ben inand�m m�, bir ad�m geri gitmem. �nanmad��m� da yazmam zaten.. Onun i�in ad�m "H�ncal!.." Onun i�in onlara benzemem.. Onlar iki y�zl�.. Onlar �ifte standartl�.. Polis tekme att� diye, valinin, ��iþleri Bakan�'n�n kellesini isterler.. Gazeteler, her g�n kellesi istenen b�rokratlar�n, politikac�lar�n, iþ adamlar�n�n, sporcular�n isim ve resimleri ile doludur. Ama kalk�p bir gazeteciyi eleþtirdiniz mi, dehþete kap�l�r, tespih b�ce�i gibi �zerlerine kapan�p kenetlenirler..
"Vay H�ncal meslekdaþ�n�n kellesini istiyor.." Oysa en �ok eleþtirilmesi gereken kurumdur medya.. ��nk� D�rd�nc� g��t�r. ��nk� �b�r �� g�c�, yasama, y�r�tme ve yarg�y� denetleme g�revi ondad�r. Medya s�tten ��kmþ ak kaþ�k olmal�d�r. Medya bembeyaz olmal�d�r. Bu y�zden as�l, en �ok oto eleþtiri yapmas� gereken kurumdur.
Musa ��zen, hafta sonunda iki ma y�netti.. P�r�l p�r�l.. Top kaybolmad . Top ileride oynan�rken, gerideki s�mk�ren Servet g�r�nt�ye gelmedi. Top oyunda iken trib�n g�zelleri sergilenmedi. Top gol pozisyonunda iken, yavaþ �ekimler ekrana konmad�.
Musa yaz�m�z� ��zmþ, t�m eleþtirileri dikkate almþt�.
Peki þimdi Musa'ya arka ��k�p, bana sald�ranlar�n, hedefe Musa'y� koymalar� gerekmiyor mu?..
"Sen ne g�zel yay�n yap�yordun, niye H�ncal'a uydun?.. Nerde trib�n g�zelleri, nerde s�mk�ren, t�k�ren futbolcular, nerde yavaþ �ekimlerin ma��n �n�ne ge�mesi" demeleri gerekmiyor mu?.
Hadi yazs�nlar g�relim!..
Ben yeri geldik�e, meslekdaþlar�m� hi� �ekinmeden eleþtirmeye devam edece�im.. Gerekirse kelle de isteyerek.
T�rk medyas�nda �alþanlar, sorumluluk duyusuna kavuþana, y�neticiler, g�revlerini hat�rlayana dek..
Adam olmam�z i�in birka� kelle gerekiyorsa, al�nacak.. Al�nmal�..

"
HINCAL ULU�

Haberin Kayna��:
http://www.sabah.com.tr/2005/03/16/yaz02-10-117.html 'dan al�nt�d�r.

E-al��veri�te y�zde 14 art��

Yap�lan piyasa ara�t�rmalar� sonucu, ge�en sene �nternet �zerinden yap�lan al��veri�lerde y�zde 14 oran�nda bir art�� ya�and�. Ara�t�rmalardan ��kan rakamlara g�re en �ok m�zik dal�nda art�� ya�an�rken harcanan toplam paran�n 1.8 milyar dolar d�zeyinde oldu�u bildiriliyor.

Elektronik al��veri� �zerinde ara�t�rmalar yapan comScore Networks isimli �irkete g�re, bu ani art��n merkezinde bir y�lda y�zde 90'l�k bir y�kseli�le e�lence alan�nda ger�ekle�en hareketlilik bulunuyor. Daha �ok m�zik dal�nda ya�anan bu art��la toplamda harcanan para 413.5 milyon dolar� buluyor. Y�kseli�ine devam eden bir ba�ka harcama alan�n� da randevula�ma siteleri olu�turuyor. Bu alanda y�zde 4.4'l�k art��la 469.5 milyon dolar harcand�.

Oyun ve spor malzemeleri de 2004'�n en g�zde �nternet �r�nleriydi. Oyunda y�zde 21.8 art��la 88.8 milyon, spor malzemelerinde ise y�zde 38 art��la 52.8 milyon dolar harcand�. 2004'te i� ve yat�r�m alan�ndaki harcamalarda ise d�� ya�and�. Bu alandaki hareketlilik y�zde 6.3'e gerileyerek 312.9 milyon dolarda kald�.